Kada se primenjuje poseban kolektivni ugovor?

Poseban kolektivni ugovor primenjuje se kada je zaključen za određenu oblast, delatnost, ustanovu ili grupu poslodavaca i zaposlenih.

Njime se uređuju prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa, međusobni odnosi učesnika ugovora, postupak izmena i dopuna ugovora i druga pitanja od značaja za ugovorne strane.

U posebnom kolektivnom ugovoru za državne organe navedeno je da ga zaključuju Vlada i sindikati. Njime se, u skladu sa zakonom i ratifikovanim međunarodnim konvencijama, uređuju prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa u državnim organima.

Posebnim kolektivnim ugovorom za zaposlene u osnovnim i srednjim školama i domovima učenika uređuju se prava, obaveze i odgovornosti iz rada i po osnovu rada zaposlenih u tim ustanovama, kao i postupak izmene i dopune ugovora.

Posebnim kolektivnim ugovorom za zaposlene u ustanovama studentskog standarda uređuju se prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa zaposlenih u studentskim centrima, studentskim odmaralištima i studentskim kulturnim centrima, odnosno domovima kulture.

Njegova funkcija je da konkretizuje ili proširi prava zaposlenih u odnosu na zakonski minimum.

Primena kada ugovor izričito obuhvata određenu kategoriju zaposlenih

Poseban kolektivni ugovor primenjuje se na zaposlene koji pripadaju kategoriji navedenoj u samom ugovoru.

Kod državnih organa, zaposleni u smislu ugovora jesu državni službenici i nameštenici koji su u radnom odnosu kod poslodavca.

U državnim organima određena prava mogu ostvarivati i izabrana, imenovana i postavljena lica koja nemaju položaj državnog službenika ili nameštenika.

U školama i domovima učenika, ugovor se odnosi na zaposlene u osnovnim školama, srednjim školama i domovima učenika kojima se sredstva za plate obezbeđuju iz budžeta Republike Srbije.

U ustanovama studentskog standarda, ugovor se odnosi na zaposlene u studentskim centrima, studentskim odmaralištima i studentskim kulturnim centrima, odnosno domovima kulture, kojima se sredstva za plate obezbeđuju iz budžeta Republike Srbije.

Neposredna primena posebnog kolektivnog ugovora

Poseban kolektivni ugovor primenjuje se neposredno kada sam ugovor tako propisuje.

Kod državnih organa izričito je propisano: „Ugovor se neposredno primenjuje.”

Kod osnovnih i srednjih škola i domova učenika, ugovor se neposredno primenjuje u svim osnovnim školama, srednjim školama i domovima učenika iz člana 1 tog ugovora.

Kod ustanova studentskog standarda, ugovor se neposredno primenjuje u svim ustanovama iz člana 1, odnosno u ustanovama studentskog standarda obuhvaćenim ugovorom.

Primena prema vrsti poslodavca

Poseban kolektivni ugovor primenjuje se samo kod poslodavaca koji spadaju u njegov predmetni i personalni obuhvat.

Kod državnih organa, poslodavac državnih službenika i nameštenika jeste Republika Srbija, a prava i dužnosti poslodavca u ime Republike Srbije vrši rukovodilac državnog organa.

Kod osnovnih i srednjih škola i domova učenika, poslodavac u smislu ugovora jeste ustanova.

Kod ustanova studentskog standarda, poslodavac u smislu ugovora takođe jeste ustanova.

Ugovor se ne primenjuje automatski na sve zaposlene u javnom sektoru.

U analiziranim ugovorima važan kriterijum je budžetsko finansiranje plata.

Kod zaposlenih u osnovnim i srednjim školama i domovima učenika, ugovor se odnosi na zaposlene kojima se sredstva za plate obezbeđuju u budžetu Republike Srbije.

Isto važi i za zaposlene u ustanovama studentskog standarda, gde se ugovor odnosi na ustanove kojima se sredstva za plate obezbeđuju u budžetu Republike Srbije.

Ovaj kriterijum pokazuje da se poseban kolektivni ugovor ne vezuje samo za naziv ustanove, već i za način finansiranja plata zaposlenih.

Primena radi utvrđivanja većih prava od zakonskog minimuma

Poseban kolektivni ugovor primenjuje se kada zaposlenima daje veća prava ili povoljnije uslove rada od zakonskog minimuma.

U ugovoru za državne organe navedeno je da se kolektivnim ugovorom utvrđuju veća prava i povoljniji uslovi rada od prava i uslova utvrđenih zakonom, kao i prava koja nisu utvrđena zakonom, ukoliko zakonom nije određeno drugačije.

U ugovoru za ustanove studentskog standarda propisano je da se kolektivnim ugovorom kod poslodavca mogu utvrditi veća prava zaposlenih od prava utvrđenih posebnim kolektivnim ugovorom, kao i druga prava koja nisu uređena tim ugovorom.

Time poseban kolektivni ugovor zaposlenima omogućava širi obim prava od minimuma propisanog zakonom.

Odnos posebnog kolektivnog ugovora i kolektivnog ugovora kod poslodavca

Poseban kolektivni ugovor predstavlja širi okvir za određenu delatnost ili kategoriju zaposlenih.

Kolektivni ugovor kod poslodavca može dalje razraditi prava zaposlenih.

Kod škola i domova učenika, kolektivni ugovor kod poslodavca može utvrditi veća prava od prava predviđenih posebnim kolektivnim ugovorom, kao i druga prava koja nisu uređena tim ugovorom.

Kod ustanova studentskog standarda, kolektivni ugovor ili pravilnik o radu kod poslodavca mora se usaglasiti sa posebnim kolektivnim ugovorom, odnosno zaključiti u roku od tri meseca od dana stupanja na snagu ugovora.

Kolektivni ugovor kod poslodavca ne bi trebalo da umanjuje prava iz posebnog kolektivnog ugovora. Može da predvidi veća ili dodatna prava, u skladu sa zakonom.

Zaključak

Poseban kolektivni ugovor primenjuje se kada zaposleni i poslodavac spadaju u krug lica i institucija koje su ugovorom obuhvaćene.

Najvažniji kriterijumi za primenu su vrsta poslodavca, delatnost ili oblast rada, status zaposlenog, izvor finansiranja plata i izričita odredba o neposrednoj primeni.

Kod državnih organa relevantan je status zaposlenog kao državnog službenika ili nameštenika, kao i činjenica da je poslodavac Republika Srbija, dok prava i dužnosti poslodavca vrši rukovodilac državnog organa.

Svrha posebnog kolektivnog ugovora jeste da zaposlenima obezbedi detaljnija, povoljnija ili dodatna prava u odnosu na zakonski minimum.