Porodična penzija je novčano pravo koje mogu ostvariti članovi porodice preminulog osiguranika ili korisnika penzije.
Njena svrha je finansijska zaštita porodice nakon smrti osobe od koje su članovi porodice zavisili.
| Pravo se može ostvariti po osnovu smrti |
|---|
| Osiguranika |
| Korisnika starosne penzije |
| Korisnika prevremene starosne penzije |
| Korisnika invalidske penzije |
Pravo se ne ostvaruje automatski. Potrebno je podneti zahtev i dokazati da su ispunjeni zakonski uslovi.
Ko ima pravo na porodičnu penziju
- supružnik;
- vanbračni partner;
- deca;
- roditelji koje je preminuli izdržavao.
Razvedeni supružnik ili bivši vanbračni partner može imati pravo samo ako mu je sudskom presudom utvrđeno pravo na izdržavanje.
Pod roditeljima se smatraju otac, majka, očuh, maćeha i usvojioci, ako ih je preminuli izdržavao do smrti.
Za ostvarivanje prava nije dovoljno samo srodstvo. Potrebno je dokazati status, srodstvo, školovanje, izdržavanje ili druge uslove koji se odnose na konkretnog podnosioca zahteva.
Uslovi koje je umrli morao da ispuni
Članovi porodice mogu ostvariti pravo ako je preminuli osiguranik imao najmanje 5 godina staža osiguranja.
- starosnu penziju;
- prevremenu starosnu penziju;
- invalidsku penziju.
Ako je smrt nastupila zbog povrede na radu ili profesionalne bolesti, pravo se može ostvariti bez obzira na dužinu staža osiguranja.
Uslovi za supružnika ili vanbračnog partnera
Udovica ima pravo na porodičnu penziju ako je do smrti supružnika ili vanbračnog partnera navršila 53 godine.
Pravo može ostvariti i ako je do smrti, ili u roku od godinu dana od smrti, postala potpuno nesposobna za rad.
Udovica ima pravo i ako je posle smrti ostalo jedno ili više dece koja imaju pravo na porodičnu penziju, a ona obavlja roditeljsku dužnost.
Ako je udovica do smrti imala najmanje 45 godina, ali ne i 53, pravo može ostvariti kada navrši 53 godine.
Udovac ima pravo ako je do smrti supruge ili vanbračne partnerke navršio 58 godina.
Pravo može ostvariti i ako je do smrti, ili u roku od godinu dana od smrti, postao potpuno nesposoban za rad.
Udovac ima pravo i ako su posle smrti ostala deca koja imaju pravo na porodičnu penziju, a on obavlja roditeljsku dužnost.
Brak ili vanbračna zajednica moraju trajati najmanje 3 godine, osim ako postoji zajedničko dete sa preminulim.
Supružnik ili vanbračni partner profesionalnog vojnog lica koje je poginulo tokom vojnih dejstava može steći pravo bez obzira na godine života, ako nije ponovo sklopio brak.
Kod vanbračne zajednice važno je dokazati njeno postojanje i trajanje.
Uslovi za decu
Dete ima pravo na porodičnu penziju do navršenih 15 godina.
| Pravo posle 15. godine traje do završetka školovanja, najkasnije |
|---|
| Do 20. godine ako pohađa srednju školu |
| Do 26. godine ako pohađa visokoškolsku ustanovu |
Dete nesposobno za samostalan život i rad ima pravo dok traje ta nesposobnost, ako su ispunjeni zakonski uslovi.
Ako je školovanje prekinuto zbog bolesti, pravo može trajati duže, najviše za onoliko vremena koliko je dete izgubilo od školovanja.
Ako je školovanje prekinuto zbog služenja vojnog roka, pravo može trajati za vreme služenja vojnog roka, ali najduže do 27. godine.
Deca bez oba roditelja mogu ostvariti porodičnu penziju po oba roditelja kao jednu penziju, ali ukupan iznos ne može preći najviši zakonom određeni iznos penzije.
Dokaz o školovanju mora se redovno dostavljati, jer prestanak školovanja može uticati na pravo.
Koliko iznosi porodična penzija
Iznos porodične penzije zavisi od penzije koju je preminuli primao ili od penzije koja bi mu pripadala u času smrti. To znači da se porodična penzija ne određuje kao isti iznos za sve korisnike, već se računa prema osnovici koja zavisi od preminulog.
Kada se utvrdi osnovica, primenjuje se procenat koji zavisi od broja članova porodice koji imaju pravo na porodičnu penziju.
Procenti su:
| Broj korisnika | Procenat porodične penzije |
|---|---|
| 1 korisnik | 70% |
| 2 korisnika | 80% |
| 3 korisnika | 90% |
| 4 ili više korisnika | 100% |
Ako pravo ostvaruje više korisnika, porodična penzija se određuje kao jedna penzija i deli se na jednake delove. To znači da se prvo izračuna ukupan iznos porodične penzije, a zatim se taj iznos ravnomerno raspodeli među korisnicima.
Na primer, ako je preminuli primao penziju od 75.000 dinara, jedan korisnik bi primao 52.500 dinara, jer se za jednog korisnika primenjuje 70%. Ako pravo ostvaruju supruga i dvoje dece, to su tri korisnika, pa bi zajedno primali 90% od penzije preminulog, odnosno 67.500 dinara.
Taj iznos bi se delio na tri jednaka dela, pa bi svaki korisnik primao po 22.500 dinara.
U praksi je važno razumeti da veći broj korisnika povećava ukupan procenat, ali ne znači da svaki korisnik dobija veći pojedinačni iznos. Kada ima više korisnika, jedna porodična penzija se deli na jednake delove.
Postoji i ograničenje kada pravo ostvaruju članovi uže i šire porodice. Ako četiri ili više članova uže porodice ostvaruju pravo na porodičnu penziju, članovi šire porodice ne mogu ostvariti ovo pravo.
Zbog toga je kod obračuna bitno utvrditi tačan broj korisnika, njihov status i redosled prava.
Svaka promena, kao što je završetak školovanja deteta ili prestanak ispunjavanja uslova kod nekog korisnika, može uticati na raspodelu i iznos koji primaju ostali korisnici.
Kako se podnosi zahtev
Postupak se pokreće zahtevom člana porodice pred nadležnim organom penzijskog i invalidskog osiguranja.
Uz zahtev se prilaže dokumentacija kojom se dokazuje ispunjenost uslova.
Dokumentacija zavisi od toga ko podnosi zahtev. Supružnik dokazuje brak, dete srodstvo i školovanje, roditelj izdržavanje, a razvedeni supružnik ili bivši vanbračni partner pravo na izdržavanje utvrđeno sudskom presudom.
Fond proverava podatke i dokumentaciju. Ako nešto nedostaje, može tražiti dopunu.
Kada utvrdi da su uslovi ispunjeni, nadležni organ donosi pisanu odluku o pravu na porodičnu penziju.
Korisnik prava mora blagovremeno da prijavi svaku promenu koja utiče na pravo ili obim korišćenja prava.
- završetak ili prekid školovanja;
- promenu radne sposobnosti;
- promenu porodičnog statusa;
- zasnivanje osiguranja;
- prestanak uslova po osnovu kojih je pravo priznato.
PIO e-kalkulator iz reference trenutno vraća grešku servera, pa ga je najbolje proveriti neposredno pre objave teksta.
View this post on Instagram
Rokovi i početak isplate
Ako je zahtev podnet u roku od 6 meseci od prvog narednog dana od dana smrti, porodična penzija se isplaćuje od dana ispunjenja uslova.
Ako je zahtev podnet posle tog roka, isplata ide od dana podnošenja zahteva i za najviše 6 meseci unazad.
Retroaktivna isplata posle zakašnjenja važi samo ako podnosilac zahteva u tom periodu nije bio u osiguranju.
Zahtev treba podneti što pre, naročito ako je potrebno dokazivati vanbračnu zajednicu, izdržavanje, školovanje, nesposobnost za rad ili pravo razvedenog supružnika.
Zaključak
Porodična penzija zavisi od statusa preminulog, srodstva sa podnosiocem zahteva, godina života, školovanja, radne sposobnosti i eventualnog izdržavanja.
Najpre treba proveriti da li je preminuli ispunjavao osnovne uslove, a zatim da li član porodice spada u zakonom priznatu kategoriju korisnika.
Posebno je važan rok od 6 meseci, jer blagovremeno podnošenje zahteva utiče na početak isplate.
Dokumentaciju treba prikupiti što pre. Ako slučaj uključuje razvod, vanbračnu zajednicu, izdržavanje ili nesposobnost za rad, korisno je zatražiti stručnu pravnu pomoć.
